Yangon puaisa in Australia sianginn kai ai timhmi Lai mino theih hrimhrim ding – Pu Sang Hre

Australia ah Kawlram lei in Sianginn kai ai tim mi le chungkhat pawl nih theih hrimhrim ding:

Nikum hrawng in Australia, ahlei bik in Melbourne ah Dilpoma sianginn kai ding in Australia a phan mi kan mino cheukhat an um pah hna. Lai mi hi zei kan tuah paoh ah akong fiang tein hlet hmasa loin mi nawl cawng lawng a thiam mi kan si deuh hna caah thlakhat hnu thlakhat an karh thluahmah. Mah sianginn kai nak kong hi mah tein tangka liam a hau mi a si. Education agency (puaisa) sin in a ra mi an si caah tangka ceih lak an liam chih rih.

Australia ram cu vawilei cung sianginn kainak ram minthang pawl lak ah a man fak bak ve mi ram pakhat a si. Cu tikah kan Chin mi (Yangon le Hakha) hrawng um mi nih Yangon ah hram bunh in a cawlcang mi agent (puaisa) sin ah thawng an hlet tikah agents pawl mit cun a rak hlethlai tu paoh cu mirum cia in ruah dih a rak si. Cucaah, Australia kong a thatnak lawng te deuh in rak chimh an si rua. Cun, hi ka Melbourne um mi an chungkhat cheukhat nih le Australia ahcun caan sau tak an um ko nain ram kalning (system) tha deuh in a thei mi an si ve lo tikah theih awk tlak mi ruahnak tha an rak pe kho deuh hna lo. Mah cu an phak hnu ah bia kan hal hna ah theihcia mi an ngeih mi a um lo.

Australia na ret khawh ahcun a tha tuk mi si. Tan thai khawh nak ding in lam kan in kawl pi hna lai cu ti phun in Lai khal dawtnak phun deuh in ruahnak an pek mi ko hna an lo deuh. An phak ah le Australia education system le living standard a san ning le international students caah rian lei kam ah le a lam kip in caantha (opportunity) an rak ngeih lo ning kha an i theih. An kai nak ding sianginn pawl hi Institute sawh sawh men an si i Cozah nih 2016 hnu in ning le cang loin ram dang mi luhter tuk ruangah kherhlai nak tuah a timh mi hna pawl (scrutiny) sianginn pawl deuh a si. Australia ahcun RTO sianginn kan ti hna. TAFE le Training a pe deuh mi sianginn tiknak a si. Atawinak cun Yangon Lai khal pawl holh i hlan ahcun lam kam sianginn ti khawh an si.

Cucaah, nan unau, fa le maw asilo nan chungkhat unau maw Australia ah Diploma sianginn kai ter na duh hna ahcun atang lei pawl hi theihtha ngai a si tiah ka ruah.

1. Mirang holh tha tein a thiam lo mi Australia ah mirang holh ka cawm chom lai tiin rat ter lo ding. An foundation course ah $$$ thong tamtuk liam a hau.

2. Australia Diploma cu Cozah nih chiah ning standard te in cun company ah manager rian hmanh tleih khawh a si. An ram mi tampi cu Diploma tein riantha a tlai i BA le MA kai a human ti lo mi an tampi. Lai tlang ah zei hmanh cathiam lo hna nan ret ter hna cun lih le hrokhrol rumro in a Dilpoma kai ter mi cu awn ter awk a tha lai lo. Sianginn kai mi course te ah an awn lo i an sungh lengmang ahcun an visa cancel a fawi te. Mah hi scholarship in a rak kai mi hmanh an sungh caah an visa cancel piak mi an tampi.

3. Australia ram cu ngamdamnak zohkhenhnak lei ah vawilei cungah minthang a si nain mah cu an ram mi le permanent residence (PR) ca lawngah a si. International student paoh paoh cu health le life insurance in i chiah hrimhrim an hau. Aman hi (haa lei) tal loin abuak tlak in tuah ahcun kum hnih caah $2,000 hi cu a tlawmbik a dih lai. Mah bu cun an zawt sual ah an health insurance nih a liam dih kho lo mi a um rih. Health insurance ngei lo la bang ahcun voi khat siikhan i piah ah zarh khat hmuh mi cu a kal dih kho.

4. Scholarship in Bachelor silo Master kai ding in a phan mi hmanh khi an innchungkhar dir ning le visa an sok piak mi hna hoih in riantuan caan nazii an pek hna. Atam bik cu zarkhat ah nazii 20 pek a si. Hi ka ram cu Full-time rian tuan ah hin zarhkhat ah nazii 38 pek a si. Part-time lawng in tax pek in rian an tuan kho. Part-time rian hmuh le a har bak. Hi ka i a phan cia mi hmanh hi awl tein part-time rian cu hmuh khawh a si ve hoi lo. Cucaah, Australia a phan lai le rian an tuan lai le an mah tein an i cawm ko lai ti hi awl tuk in ruah ding a si lo. Aruang cu mirang holh a thaim bak mi hmanh nih mah duh in rian hmuh khawh a si lo. Factory rian ah le full-time deuh lawng pek a si hoi. An industry kal ning hoih hrimhrim ah full-time deuh lawng pek khawh phun rian an si.

5. An sianginn kai duh mi course man kongah nan chungkhat unau nih pek piak ding le bomh ding hi i ruah chih lo bak ding a si. Australia Chin/Lai mi dirhmun ah course man $5,000, $10,000 hna $15,000 hna liam piak ti hi a har bak pin ah a si khawh bak lo mi a si tiin ka hmuh. A nei nung kho deuh nih cun a bom kho zong an um ko lai. Asinain, 99% ca cun a si kho lo mi ah ka ruah. Aruang, Australia zapi za ran dirhmun cu kan i theih pah dih ngawt. Business tuah i a turu mi kan um rih lo.

6. Cun, an kai dingmi course pawl hi duh poah in thim awk an tha deuh lo ti khawh a si. An man ruang le an holh thiam ning hoih in lai a rel deuh caah a si. International student in an phak caah hawi hlei in tangka liam a si. Course man hrimhrim hi international student ca cun a fah tuk caah mah nih ti khawh tawk tein course lawng lak a hau dingah an dir.

7. Caan sau an um tik ahcun ei man le um man hi zoh bak a hau. Mah kong hi Australia Chin mi kan buai bik mi a si theo. Caantawi ca cun okay a si kho men ko na lai nain caansau cun an umnak an chungkhat lila nih bia/holh chuah a um hrim lai caah nan fa nau caah ruat piak a hau. Australia um Chin mi cu riantuan lo hin tangka zei tin dah ka hmuh lai ti a tuaktan huam ngai mi kan si hna caah a ho fa nau cio caah an ton hrimhrim ding a si. (Mah tein tuaktan chap ding)

8. Nan fa nau le cu an rak phan i an i ruah ning le an rak chimh hna ning in thil a kal ve lo tikah lo (Farm) kal lawng an rian an ti. Caantawi ca cun a tha tuk nain an visa a nun peng tiang Lo kal peng ding cu ruah ngai a hau. Tangka hmuhnak ding cun an kal ding a si ko nain an ret duhnak le nan ret ter duhnak he cun ai pial kan hrimhrim lai tiah ka zumh.

9. Hi ka an phak hnu cu nugak/tlangval an si le nupi/va kan ngeihter hna lai le an tang beh te ko lai tiin hi kong hi khuakhan awk a tha lo. Nupi/va ngeih cu thilri cawk a si lo caah thil fawi lo bak a si.

10. Kawlram cu Australia Cozah nih a tha thluahmah cang tiin a pom ve cang caah an tang lai le ralzam an sok te lai tiin khuakhan zong tih a nung ve hoi cang. Tinbaw in 2012 ah a rak phan mi Rohibya hmanh khirh ding in kan Cozah nih a tawlrel cuahmah cang hna. An khirh cang mi zong an um. An retnak Malaysia lei ah an kuat than hna.

Cucaah, acung lei ka rak langhter mi pawl khi tha tein zoh dih hnu le cuai thlai hnu ah kan fa nau hi Australia ah sianginn kan kai ter ve ko ahcun kawlram lei in a tlawm bik $20,000 silo $30,000 cu kan dih hrimhrim a hau. Nan/kan dirhmun i tuak cikcek hnu ah biakhiah ding a si. Australia chungkhat unau sin ah ruahchannak tam tuk ngei buin tuah sual i kan duh ning in thil a kal ti lo tikah chungkhat unau kar lak tiang ihuatnak a chuak kho. Thla 18 chung visa an hmuh mi le extension ah thla 6 a hmuh tiang kan mah lei kam in $30,000 hrawng kan i timh tuah khawh ko ahcun tbk hi nan/kan fanau he tha tein ceih khannak tuah ah a tha bik. Hi kong hi awl tuk in khuankhan lairel ding a si lo. Hawi bochan maw silo chungkhat bochan cun kan fanau le an ton ding mi tuak ah ngeihchiah ngai ding a si. Mirang holh tha tein a thaim cia le kawlram hna ah motor a mawngcia cang mi pawl cu atu ka tial mi pawl harnak hin tampi an luat kho lai. Asinain, mirang holh lei ah a zei hmanh a thaim ve lo mi an si sual ahcun an ton ding mi le a tong cia mi pawl zoh tikah ngeih a chia ko.

Note: Pumpak le chungkhat lei in thawng hal ka ton tuk caah ka Facebook ah ka van tial law. law. Na duh ahcun share khawh a si.